جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
12
ميزان الملوك والطوائف وصراط المستقيم في سلوك الخلائف ( فارسى )
شرح مناسب براى وى باشد ، در اختيار ما قرار ندارد . برخى از سيرهنويسان ، چندانكه بايد درباره زندگى فردى و اجتماعى او سخنى نگفتهاند . تعدادى از نويسندگان نيز كه درباره « انديشه سياسى » او به بحث نشستهاند ، مطالبى را در حق وى ادعا مىكنند كه مبتنى بر جهانبينى و مبانى انديشه سياسى او نيست « 1 » . و در نهايت عدهاى وى را به ناصواب ، صوفى دانسته و يا او را در پيوند با مكتب شيخى قلمداد مىنمايند « 2 » . در عين حال ما با توجه به اين آثار و دو اثر نفيس خطى و همچنين تاريخ مؤلفاتش ، درباره او
--> - الف - سيد سيناء ، در پشت يكى از نسخههاى خطى كتاب « سنابرق » درباره تاريخ دقيق تولد و وفات پدرش مىنويسد : « تاريخ وفات مرحوم مغفور خلد آشيان ، سيد جعفر الشهيربه دارابى ، والد حقير ، شب دوشنبه ، بيستم شهر جمادى الاولى ، شش ساعت از شب گذشته و سه روز از عيد نوروز گذشته ، سنه 1267 من الهجرة النبوية على هاجرها الف الف سلام و تحية تا واضح باشد . ولد رحمه اللّه كما وجد من خطه قدس سرّه فى سنة احد و تسعين و مائة بعد الف ( 1191 ) » . ب - سيد حسين بروجردى ، صاحب نخبة المقال ، درباره تاريخ مرگ استادش چنين سروده است . سيدنا الاصفى الجليل جعفر * ابن ابى اسحق المفسر قد كان بدرا لسماء العلم * و بعد لمح غاب نجم العلم در اين بيت « غاب نجم العلم » به تاريخ وفات ( 1267 ) و « لمح » به مدت حياتش ( 78 سال ) اشاره دارد . ج - سيد روح اللّه كشفى نيز در آن دستنويس ياد شده ، پس از نقل دو عبارت مذكور ، در تاريخ وفات سيد جعفر ، ترديد نموده و مىگويد : « لكن با در نظر گرفتن سنين عمر ( 78 سال ) با تاريخ ولادتش ( 1191 ) كه صريحا سيد سيناء نوشتهاند « كما وجد فى خطّه » مطابقت ندارد . زيرا با كم كردن 78 از 1267 ، سال ولادت ، به اين ترتيب ، دو سال عقبتر مىرود و در اينجا مىتوانيم بگوييم كه شاعر در سنين عمر اشتباه كرده و سيد كشفى به هنگام مرگ ، 76 سال داشتهاند نه 78 سال . اما با اين فرض رفع ابهام نشده و اشكال ديگرى پيش مىآيد و آن عبارت است از آنچه سيد كشفى در پايان « سنابرق » مىنويسد : « و قد كان الشرع فى هذا الشرح و الطرح و النسج و السّرد فى دار العبادة يزد ، اول الشهر المبارك ، شهر الصيام و الفراغ منه و الختام فى محروسة بروجرد فى آخر ذى القعدة الحرام الشهر الثانى من ثانى شهر الصيام و فيه كان شهادة الملتمس المؤسس العالى المقام فى آخر سنة ثلاث و خمسين بعد المائة الثانية من المئين بعد الالف الاول . . . و قد بلغت فيها من العمر الستين و ازددت اربعا او خمسا من السنين » از اين جمله ، پر واضح است كه سيد در سال 1253 حداقل 64 سال داشته كه با 1191 سازش ندارد . با توجه به مندرجات بالا ، بالاخره تاريخ حقيقى ولادت و سنين واقعى عمر سيد كشفى ، بر نگارنده مبهم و آنچه محقق است سال رحلت است و بس » . ( 1 ) . نخستين روياروييهاى انديشهگران ايران ، عبد الهادى حائرى ، انتشارات امير كبير ، 1367 ، ص 342 و سرآغاز نوانديشى معاصر ، مقصود فراستخواه ، ص 45 ، شركت سهامى انتشار ، 1373 . ( 2 ) . تاريخ فلسفه اسلام ، هانرى كوربن ، ترجمه جواد طباطبايى ، انتشارات كوير ، چاپ اول ، 1373 ، ص 502 .